Minor
Tweede Wereldoorlog educatie

Vanaf het begin van de Minor weet je dat je een week op excursie gaat naar Duitsland, waarbij je een bezoek brengt aan de kampen Bergen Belsen, Dora Mitelbau en Buchenwald. Op de een of andere manier krijg je wel het gevoel dat dit het hoogtepunt van de Minor is en dat alle voorafgaande excursies, colleges en literatuur je hier op voorbereiden. Het is zeker een centraal onderdeel van de Minor. Ik denk dat de excursie een heel goed beeld geeft over het leven in kampen. Hier tegenover staat dat je geconfronteerd wordt met heftige beelden en schokkende verhalen. Dit zorgt ervoor dat de excursie niet alleen een hoogtepunt is maar door de heftige informatie ook dieptepunt creëert. Je zult soms schokkende informatie te zien en te horen krijgen en iedereen gaat hier anders mee om.

 

Drie voormalige concentratiekampen bezoeken in Duitsland en allen met een eigen verhaal. De eerste namen van kampen als men vraagt er een paar te noemen zullen ongetwijfeld niet de namen Bergen-Belsen, Dora Mittelbau en Buchenwald bevatten. Maar daarom zijn ze juist interessant en daarom keek ik erg uit naar de bezoeken. Het zijn geen toeristische trekpleisters als Auschwitz en Dachau geworden. Waar mensen enkel naartoe gaan om een selfie te scoren, te plaatsen op facebook en daaronder een wijze spreuk als ‘never forget’. Dit zijn plaatsen waar dingen plaats hebben gevonden die mensen willen vergeten, maar moeten worden herinnerd om ons bij te blijven dat het zo weer zou kunnen gebeuren. Ik hoopte tijdens de excursies een beter beeld te krijgen van het leven in de kampen, de daders, omstanders maar ook het leven van de slachtoffers na de oorlog. Mensen die hun leven weer op moeten pakken, een taak toegewezen krijgen in een nieuwe samenleving en soms direct weer het gevang in gaan omdat er een nieuwe vijand wordt gezien in het communisme. Grotendeels door de musea in de kampen maar zeker ook door de gidsen zijn eigenlijk al die verwachtingen waar gemaakt en kan ik zeggen dat ik een hoop heb geleerd van de excursies.Niet alleen op locatie, maar ook het bezig zijn met een opdracht of het aanhoren van het verhaal in groepsverband is een verbindende factor. Je praat na de excursie nog eens na over wat je hebt gehoord en gezien en krijgt zelfs dan nog nieuwe dingen te horen van anderen. Iedereen kijkt door een bepaalde bril naar dingen en valt bepaalde dingen op. Het uitwisselen daarvan draagt zeker bij bij het vergroten van de opgedane kennis en totale ervaring. Net als bij de excursies in Nederland leer je de meeste nieuwe dingen tijdens de excursie zelf. Je hoort de gids aan, bekijkt dingen en slaat het op. Pas in de daaropvolgende avond, dagen of weken dringt het pas echt door.


Ik heb echt ontzettend veel geleerd in deze week. Niet alleen maar over de kampen en het leven in de kampen maar ook over omstanders. Bijvoorbeeld in Nordhausen waar de inwoners vanaf hun dorpje het kamp konden zien, waar ze as op hun pas gewassen kleding hadden, waar ze de treinen zagen maar ontkende dat ze wisten wat er aan de hand was. Maar ook dat het in Duitsland niet overal veilig is om te vertellen dat je als gids rondleidingen geeft in een voormalig concentratiekamp. Ik had er nooit over nagedacht dat gidsen zelfs bedreigd konden worden… Waar ik me ook over heb verbaasd is de schaamte voor de geschiedenis van eigen land. De gids in Mittelbau-Dora vertelde dat ze zich een tijd lang heeft geschaamd voor haar afkomst en dat ze zich verantwoordelijk voelde voor wat haar grootouders hadden gedaan. Ik had er niet eens aan gedacht om haar ook maar iets kwalijk te nemen over wat er in de tweede wereld oorlog is gebeurt. Dat zelfde geldt voor de vluchtelingencrisis in Duitsland. Ze vertelde dat Duitsland zich verplicht voelde om zoveel vluchtelingen op te nemen in hun land omdat ze anders bang waren dat andere landen dachten dat ze haat hadden voor andere volken. Ik had er voordat zij dat zei nog nooit zo over na gedacht. Ik ben er na deze excursie achter gekomen dat de oorlog dus nog best wel leeft in Duitsland of in ieder geval heel erg zijn sporen heeft achtergelaten. Ik zou ten eerste iedereen aanraden om deze locaties te bezoeken. Het is zo indrukwekkend en goed om door te geven aan andere dat vrijheid niet vanzelfsprekend is. Dat mensen dit elkaar aan kunnen doen. Dat is denk ik ook wat ik mee neem in mijn werk en privéleven. Het is niet vanzelfsprekend dat mensen vrij zijn en blij zijn in Nederland. Mensen die onder druk staan van een dictatuur of een land in oorlog gaan heel anders handelen en vaak kan je ze dat niet eens kwalijk nemen, hoe gek dat ook klinkt.